نقش تصاویر ماهواره در جی آی اس (GIS) - قسمت اول
طرح های توسعه شهری با توجه به قالب کلی که برای روند رشد در نظر گرفته می شود، تعریف می شوند. برای این کار 3 ابزار مهم و اساسی وجود دارد:
1. نقشه منطقه بندی و استفاده از فضاها برای تعیین قطعات اراضی در نواحی شهرک های ساخته شده
2. نقشه ساختار جاده ها بمنظور راهنمایی در مورد زیرسازی جاده های شهرک ها
3. مقررات کنترل شهرک سازی که چگونگی ساختمان سازی در شهرک های ساخته شده را تعیین می کند.
نقطه آغاز پروسه آماده سازی نقشه _که به علت عدم وجود اطلاعات
پایه ای شدیدا محدود می شود_ را می توان از فراهم آوردن نقشه های دقیق، داده های مربوط به اراضی مورد استفاده، شبکه های جاده ای، ساختار ها، فضا های باز، سطح آب منطقه و غیره عنوان کرد. نقشه شهرها مدت ها پیش تهیه شده و سالهاست که بر طبق آخرین تحولات تغییری نکرده است. علاوه براین بیشتر اطلاعات ثانویه تا سازمان های و منابع متفاوت کشیده شده ولی تا کنون بر طبق تحولات جدید تغییراتی در آن داده نشده است و بهمین دلیل پرداختن به آنها بسیار وقت گیر است. از این گذشته تا کنون هیچ روش سیستماتیکی در رابطه با جمع آوری ، نگهداری و تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات، که مرتبط با اهداف نقشه کشی باشد، ارائه نشده است.
اطلاعات ضروری در امر آماده سازی یک برنامه شامل یک نقشه جغرافیایی مرجع دقیق و مطابق آخرین تحولات مناطق، نقشه شبکه های جاده ای، نقشه فضایی میزان توسعه و اطلاعاتی در مورد چگونگی استفاده از هر قطعه زمین می باشد. این اطلاعات برای یک برنامه ریزی دقیق و منطقی ضروری است. تصاویر ماهواره ای و GIS می تواند این مشکل را مرتفع سازد همانطور که در تودا(TUDA)_حیطه توسعه شهری تیراپاتی(Tirupati)_ با استفاده از تصاویر ماهواره ای به طراحی منطقه و توسعه ناحیه پرداخته می شود.
این طراحی شامل سه بعد است:
1. استفاده از تصاویر ماهواره ای در آماده سازی نقشه جغرافیایی مرجع ناحیه
2. استفاده از نقشه جغرافیایی در طراحی نقشه استفاده از اراضی
3. استفاده از تصاویر ماهواره ای و GIS برای تایید تصمیمات طراحی
مورد اول اهمیت و ضرورت وجود یک نقشه دقیق، وجود یک روش مشخص برای تهیه نقشه های دقیق و مطابق آخرین تحولات و یک نقشه جغرافیایی مرجع در این پروسه را نشان می دهد. در بخش دوم این مساله بیان می شود که با وجود تصاویر ماهواره ای و تجزیه و تحلیل آنها می توان به سادگی نقشه استفاده از اراضی را رسم کرد. در مورد سوم سودمندی تصاویر ماهواره ای و GIS و امکان استفاده از آنها در تایید تصمیمات طراحی و نقشه کشی مدنظر قرار گرفته است.
استفاده از تصاویر ماهواره ای در آماده سازی نقشه پایه
الف) نیاز به نقشه جغرافیایی مرجع در طراحی آباد سازی
طراحی آبادسازی نواحی در بستر ساختار اصلی توسعه آینده، تعیین اهداف توسعه زیرساخت و تحقیق و تجویز چگونگی استفاده از اراضی و حقوق و هنجارهای شهرک سازی در هر قطعه زمین، فراهم می شود. بنابراین داشتن یک نقشه جغرافیایی دقیق و به روز یکی از اساسی ترین نکات قابل توجه در نقشه کشی جاده ها بر در نظر گرفتن آینده توسعه و رشد شهری است. نقشه شهرها بر پایه نقشه هایی که جزئیات مساحی و قطعات شهری که از نقشه های ثبت املاک اخذ شده و توسط سازمان ثبت املاک و اسناد و اداره عوارض تهیه می شود، تهیه می شوند. این نقشه ها مدت های مدیدی است که تغییری نکرده است و تا کنون سازماندهی و به روز نشده است. تنها می توان گفت که صاحبان اراضی در مواقعی که نیاز به کشیدن جاده و برخی پروژه های شهری در زمین ها احساس می کنند بطور تدریجی در نقشه ها تغییراتی ایجاد می کنند.
این اطلاعات و اعمال تغییرات در آنها به حوزه های مختلف واگذار شده است و می بینیم که این اطلاعات با توجه به نقشه های جغرافیایی به روز تطبیق داده نشده اند و از این گذشته رشد جمعیت و شهرک سازی در این نقشه ها لحاظ نشده است. همچنین این نقشه ها به ندرت توسط کامپیوتر تهیه می شوند و در طول سال بصورت دستی ترسیم و آزمایش می شوند به همین دلیل حتی به لحاظ مسائل جغرافیایی هم دارای خطا هستند. در نتیجه به دلیل کهنگی و قدمت نمی توانند نیازهای مدرن و معاصر را برطرف کنند و کسب کردن و حفظ این قبیل اطلاعات بسیار مشکل می باشد.
اگرچه مساله مهم در این خصوص تنها داشتن یک نقشه جغرافیایی مرجع دقیق و مطابق آخرین تغییرات نیست اما مساله دیگر این است که نقشه شهری می بایست با کامپیوتر تهیه شود و نهش گر آن مشخص باشد تا در صورت لزوم بتوان از نقشه فضایی آن در اخذ تصمیمات مهم کمک گرفت. علاوه براین با استفاده از کامپیوتر می توان صحت این نقشه ها را تایید کرد، در صورت بروز تغییرات می توان به آسانی آن را تغییر داد و این امکان تجزیه و تحلیل نقشه ها با مقیاس های متفاوت را فراهم می سازد. همانطور که گفته شد اولین قدم در طراحی نقشه های معماری و شهری، آماده سازی یک نقشه جغرافیایی مرجع دقیق و به روز است.
ب) حصول روش برای تهیه یک نقشه جغرافیایی مرجع از نواحی شهری
نقشه جغرافیایی مرجع را می توان از دو روش تهیه کرد ابتدا نقشه برداری و مساحی منطقه از طریق توپوگرافی با در نظر گرفتن تمامی جزئیات و راه دوم استفاده از تصاویر ماهواره ای در راستای دیگر اطلاعات می باشد. ابعاد برجسته این دو روش در زیر بصورت مختصر بیان شده است:
1. نقشه برداری توپوگرافی: نقشه برداری عینی و جامع از نواحی هنگامی به مرحله اجرا می رسد که آخرین تجهیزات نقشه کشی را در اختیار داشت. بدین وسیله بسیاری از جزئیات در رابطه با ابعاد ساختمان سازی، جاده سازی، عوامل طبیعی، سطوح و غیره را مورد ارزیابی قرار داد. این روند باید تحت شدیدترین نظارت ها بر اندازه گیری و ارزیابی منطقه صورت می گیرد و همین امر صحت و دقت نقشه را تا حدود زیادی تضمین می کند. این روش نه تنها اهداف نقشه کشی را مرتفع می سازد بلکه در مراحل بعدی می توان در جزئیات طراحی و نقشه کشی زیرساخت پروژه از آن کمک گرفت. ذکر جزئیات نقشه کشی در زمانی که پروژه نقشه کشی مربوط به زیر ساخت پروژه هایی از قبیل جاده سازی، زه کشی، لوله کشی آب و غیره که تکرار دوباره آنها میسر نمی باشد، است، ضرورت دارد. متعاقبا اطلاعاتی که در مساحی و نقشه کشی ذکر می شود می تواند در ارزیابی عوارض مالکیت اراضی، ترسیم نقشه های دیگر شبکه های زیر ساختی به منظور نیل به اهداف حفاظتی، مدیریتی، طراحی و غیره مورد استفاده قرار گیرد.
اگرچه این طرح به میزان قابل توجهی از منابع و تحقیقات گسترده در بسیاری از زمینه هایی که شرکت ها و آژانس ها منابع مکفی در زمینه مساحی در اختیار ندارند، نیازمند است. همچنین زمان قابل ملاحظه ایی هم نیاز است تا جزئیات نقشه توپوگرافی تهیه شود.
2-استفاده از تصاویر ماهواره ای: با توجه به محدودیت منابع، در اختیار داشتن تصاویر ماهواره ای امکان تصحیح و اعمال تغییرات در نقشه های شهری را سریع تر و آسان تر می سازد. یک نقشه مرجع قابل قبول می تواند با استفاده از تصاویر ماهواره ای (PAN و IKONOS) تهیه شود و بعنوان اطلاعات پایه و تکمیلی از منابع متعددی از قبیل تصاویر هوایی، نقشه های مربوط به عوارض و غیره مورد استفاده قرار می گیرد. برای تصحیح نقشه های GIS لازم است که یک نقشه جغرافیایی صحیح در دست داشته باشیم و این نقشه را می توان از مراجع جغرافیایی و یا ثبت تصاویر ماهواره ای در نقشه های توپوگرافی به دست آورد. تصحیح نقشه ها به تفکیک تصاویر ماهواره ای نیاز دارد. مطمئنا استفاده از این نقشه ها در مقایسه با نقشه کشی توپوگرافی محدود تر است.
نقش تصاویر ماهواره ای در (جی آی اس) GIS --- قسمت دوم
تاریخچه پژوهش_آماده سازی نقشه مرجع تودا(TUDA) و شهر تیرامپاتی(Tirumpati)
کمیسیون مشترک طراحی محیط زیست "آندره پرادش" در ماه آگوست سال 2001 میلادی اقدام به آماده سازی یک نقشه مادر برای مناطق محصور در طرح تودا_مدیریت توسعه شهری ترامپاتی_ کرد. اولین اقدام تهیه یک نقشه مرجع برای تمام مناطق مشمول این طرح بود.
وسعت مناطق مشمول طرح تودا 847.95 کیلومتر مربع است که نیمی از آن را جنگل "دیزرو" در بر گرفته است. این نواحی شامل چهار بخش است: منطقه شهری تیرامپاتی، حومه شهر تیرامپاتی، بخش چاندراگیری و بخش رنیگونتا. نواحی تودا شامل شهرهای توسعه یافته تیرامپاتی، تیرامولا، رنیگونتا، تیراچانور، آویلالا و چاندراگیری و همچنین 85 دهکده در حومه شهر می باشد. برای مدیریت توسعه شهری تیرامپاتی نقشه جغرافیایی مرجع که با کامپیوتر تهیه شده باشد وجود ندارد و نقشه ای که هم اکنون در دست است مدت هاست که مطابق تحولات پدید آمده تغییری نکرده است.
به دلیل پیچیدگی اقدامات این طرح که شامل جمع آوری داده هاست، تهیه نقشه مرجع برای تمامی نواحی تحت پوشش به دو بخش تقسیم می شود:
1. نواحی تحت پوشش تودا، که شامل 87 بخش است.
2. شهر تیرامپاتی ، که در برگیرنده محدوده شهری تیرامپاتی و محدوده خارج شهری تیرامپاتی می شود.
نواحی تحت پوشش تودا
منطقه تحت پوشش این طرح شامل 85 بخش روستایی و دو بخش شهری و یک جنگل محافظت شده می باشد. نقشه های اختصاصی و جداگانه مربوط به روستاها می شود. هر نقشه روستا شامل مرزهای میان زمین های نقشه کشی شده، شماره های نقشه کشی، طراحی لوله کشی آب و احداث جاده ها و کانال های فاضلاب(فرعی و یا اصلی) می باشد. تودا هر ساله طراحی می شود و با نقشه مرجع بدون حد و مرز تودا ادغام می شود. اگرچه در این فرآیند بسیاری از جزییات در مرحله نقشه کشی و تعیین مرزها و شمارش مساحی از قلم می افتند. از آن گذشته نقشه منطقه تودا به روش دیجیتالی تهیه می شود و با توجه به تصاویر ماهواره ای ارزیابی می شوند. واضح و مبرهن است که نقشه از نظر جغرافیایی کاملا صحت ندارد. آنچه از شواهد بر می آید این است که هنگامی که نقشه دیجیتالی شده ونواحی محاسبه شده است این مسائل با نواحی عوارضی اعلام شده و ابعاد متعددی همچون جاده ها، شبکه لوله کشی آب، مرزهای تعیین شده اراضی و غیره مطابقت داده نشده است و همگونی آن با تصاویر ماهواره ای در نظر گرفته نشده است.
از این گذشته این نقشه بسیار قدیمی است و پیشرفت ها و توسعه های کنونی منطقه را منعکس نمی کند. از طریق طرح تودا (اگر این طرح برای تصویب به مجلس ارائه شود) می توان درون مایه های اصلی توسعه را مشخص کرد. برخی از این درون مایه های اولیه سالانه ضمیمه نقشه جغرافیایی مرجع می شود که به همین دلیل از نظر جغرافیایی و اقلیمی قابل استناد و اعتماد نمی باشند.
شهر تیراپاتی
شهر تیراپاتی شامل محدوده شهری و محدوده خارج از شهر تیرامپاتی می شود. محدوده شهری تیراپاتی شامل 53 محله و نواحی
روستایی مشمول قانون عوارض تیرامپاتی می باشد. برای هر 53 محله یک نقشه جداگانه وجود دارد. نقشه هر محله نشانگر شماره مساحی مشمول قانون عوارض، بستر های عملیاتی برای احداث جاده ها و شبکه لوله کشی آب می باشد. منطقه با توجه به قطعات زمین دارای شماره مساحی شهر و هر یک از روستاهایی که مشمول قانون عوارض می باشند به آنها شماره مساحی عوارضی تعلق می گیرد. به غیر از این مطلب هیچ شاخص تفاوت دیگری میان روستا های تیراپاتی (NMA) و بافت شهری آن وجود ندارد.
نقشه بدون مرز تیراپاتی بطور مشترک توسط شهرداری تیراپاتی و NMA تهیه می شود. اکنون دو نقشه برای تیراپاتی در دست است که از نظر معیارها با هم تفاوت داشته و هر دو حاوی اطلاعات یکسانی در مورد جاده ها، قطعات مساحی زمین و شماره مساحی نیستند. هر دو نقشه به روش دیجیتالی تهیه شده اند و بر روی تصاویر ماهواره ای جایگزین می شوند. باید اذعان کرد که هیچ کدام از این دو نقشه از نظر جغرافیایی دارای صحت و دقت کافی نیستند. شواهد حاکی از آن است که هنگامی که این نقشه ها را به شیوه دیجیتالی تهیه می کردند و نواحی ارزیابی می شدند مطابقتی در درج نواحی عوارضی و دیگر مشخصه ها از قبیل جاده ها، ریل های راه آهن، شبکه لوله کشی آب، مرز بندی قطعات اراضی و غیره با تصاویر ماهواره ای صورت گرفته نشده است.
از این گذشته هر دوی این نقشه ها قدیمی هستند و تغییرات اخیر صورت گرفته در آن لحاظ نشده است. نقشه اولیه تغییرات بزرگ و اساسی در TUDA موجود و قابل دسترسی می باشد. برخی از این تغییرات بصورت سالانه در نقشه جغرافیایی مرجع شهر تیراپاتی اعمال می شود اما با این حال باز هم صحت و دقت منطقه ای و جغرافیایی آن زیر سوال می رود.
مشخصه های کلیدی فرآیند مطابقت برای آماده سازی نقشه مرجع
برای تهیه نقشه های نواحی طرح تودا و همچنین تهیه نقشه جغرافیایی مرجع و دیگر اطلاعات مربوطه باید پروسه مطابقت با نقشه مرجع به درستی انجام پذیرد:
1-استفاده از منابع اطلاعاتی چندگانه، که شامل موارد زیر می باشد:
1-تصاویر ماهواره ای، PAN و IKONOS که در سال 2000 تهیه شده باشد
2-تصاویر فضایی منطقه تودا که در سال 1980 گرفته شده باشد
3-مساحی توپوشیت هند (در مقیلاس 1:50,00 و 1:25,000) برای تودا
4-مساحی توپوشیت هند برای محله چیتور(Chittoor)
2-استفاده از تصاویر ماهواره ای
تصاویر ماهواره ای بطور گسترده ای در آماده سازی نقشه جغرافیایی مرجع ناحیه تودا و تصاویر IKONOS مورد استفاده قرار می گیرد. آژانس ملی NRSA از
جمله معدود موسساتی می باشد که اخیرا تصاویر IKONOS را تهیه می کند و باید گفت که تودا هم جزو اولین پروژه هایی بوده است که برای آن تصاویر IKONOS تهیه شده است. در واقع طراح تودا تنها موسسه ای است که برای آماده سازی نقشه مرجع از تصاویر IKONOS استفاده کرده است.
3-استفاده سخت افزاری و نرم افزاری از کامپیوتر
کامپیوتر هایی که سیسیتم بالا و پیشرفه ای دارند می توانند به بخش قابل ملاحظه ای از اطلاعات دسترسی پیدا کنند. نرم افزار کامپیوتر با استفاده از برنامه AutoCAD Map R2 نقشه مرجع را ترسیم می کند، نرم افزارهای پردازش تصاویر هم تصاویر ماهواره ای و توپوشیت ها را پردازش می کند تا صحت و دقت آن را مورد بررسی قرار دهد.
4-نقشه مرجع ناحیه تودا و شهر تیراپاتی به طور جداگانه و نقشه تلفیقی مرجع که بطور جداگانه برای ناحیه تودا و شهر تیراپاتی تهیه می شود. هر دوی این نقشه ها طی یک فرآیند تدریجی و پله پله با هم تطبیق داده می شوند. در آخر هر دو نقشه با هم ادغام می شوند و یک نقشه کامل دون مرزبندی آماده می شود.
منبع : وبسایت ایران مساحت