روشهاي سنتي حفاظت آب و خاك طبيعي
انسان در طول حيات براي ادامه زندگي و بقاء خود از منابع طبيعي ( آب و خاك ) همواره استفاده نموده و براي بهتر زندگي كردن طرحها و پروژههاي متعددي را اجرا نموده است كه بسياري از آنها مفيد فايده بوده و بعضاً منجر به زياندهي شده و فاقد ارزش اقتصادي بوده است . افزايش جمعيت و نياز به تأمين غذا و امكانات بيشتر براي نسل جديد، تلاشها را مضاعف نموده و بهره برداري از منابع آب و خاك را حتي در مناطق غير مستعد و نامناسب گسترش داده است . انسان در گذر زمان با آزمون و خطا به نتايجي كه امروزه به عنوان يك تجربه مفيد و موفق كه در شرايط فعلي نيز كاربرد دارد دست يافته و اين تجارب تحت عنوان دانش بومي قابل شناسايي و تحقيق است . تجربيات نشان ميدهد كه دانش بومي با دانش نوين نه تنها در تعارض و تناقض نميباشد بلكه مكمل خوبي براي دانش امروزي است . در زمينه منابع طبيعي و آب و خاك به دليل قدمت استفاده از اين منابع در گذر زمان اندوختههاي علمي فراواني بدست آمده كه در صورت شناسايي و بهرهگيري از آن و تلفيق آن با دانش جديد ميتواند تحول اقتصادي و افزايش درآمد را به دنبال داشته باشد . استان آذربايجانغربي از لحاظ دانش بومي بويژه در بخش آب و خاك بسيار غني بوده و روشهاي سنتي فراواني براي كسب درآمد و تامين معاش توسط ساكنان منطقه شناسايي و مورد استفاده قرار گرفته است كه از جمله ميتوان به تراس بندي و سكوبندي، موكاري، استخرهاي ذخيره آب، گردوكاري، آزاد سازي اراضي و ... اشاره نمود . در زمينه فعاليت هاي سنتي حفاظت آب وخاك در سطح ايران و دنيا سوابق زيادي وجود دارد كه به برخي از آنها اشاره مي كنيم . خوشاب يك تكنيك سنتي براي جمع آوري روان آب است كه با استفاده از مصالح محلي و بويژه عمليات خاكي در عرض بستر رودها و آبراهههاي سيلابي ساخته مي شود و قدمت اين شيوه سنتي بيش از چهار قرن است، ضريب توليد محصول در انواع خوشاب فرق ميكند . بنحويكه با يك بار سيل گيري در زمستان تا 5 برابر، دوبار سيل گيري از 8 تا 12 برابر و سه بار سيل گيري 15 تا 20 برابر ميزان بذر كاشته شده محصول برداشت مي شود(1997( N.yari
حبيبي با بررسي روشهاي سنتي آبخيزداري در استان كردستان نشان داد كه اقدامات آبخيزداري سنتي در مناطق كوهستاني اهميت ويژه اي داشته و قدمت ديرينه اي دارد و عمده فعاليت هاي سنتي شامل موكاري، گردوكاري، كاشت توت فرنگي و بادام كاري است كه از نسبت فايده به هزينه قابل قبولي برخوردارند ( حبيبي 1375) در كشور مكزيك تراس بندي به شيوه سنتي بر روي شيب هاي
ملايم يا متوسط مناطق كوهپايه اي در سراسر مناطق كوهستاني مركز و جنوب اين كشور به چشم مي خورند . در بسياري از كشورهاي آفريقايي از جمله در بوتسواتا، اتيوپي و سودان
با ايجاد حفره هايي در كف آبخيزهاي طبيعي مشهور به حفيره، روش مناسبي براي ذخيره آب حاصل از سيلاب ابداع نموده اند ( عمادي 1373) در مقالهاي با عنوان تكنيك هاي سنتي سيستم سطوح آبگير در اراضي كشاورزي چين از عمليات تراس بندي به شيوه سنتي بعنوان يك تكنيك برتر و بهترين راه حل براي كشاورزان نام برده كه سابقهاي بيش از 1000 سال در حوضه آبخيز رودخانه زرد دارد و وسعتي قريب به 30 ميليون هكتار اراضي تراس بندي موجب افزايش توليد كشاورزي شده است) 1997 (Jin-xing
طرح هادسون در سال 1982 تحت عنوان علل موفقيت و شكست طرحهاي حفاظت خاك و آب مشخص نمود كه ساده بودن عمليات و منطبق بودن آنها با دانش بومي شرط اساسي در احداث، بهره برداري و نگهداري از سازه هاي آب و خاك است در اين تحقيق علاوه بر شناسايي شيوه هاي سنتي استفاده از منابع آب و خاك، عملكرد، معايب و مزايا اين روشها مورد بررسي و ارزيابي
قرار مي گيرد، تا بلكه بتوان با بهره گيري از اين اندوخته هاي كهن در جهت بهتر نمودن شيوه هاي نوين حفاظت آب و خاك اقدام به عمل آورد .
اهداف اين تحفيق به شرح زير است .
- شناسايي شيوه هاي سنتي حفاظت آب وخاك
- بررسي ميزان رضايت مندي بهره برداران از فعاليت هاي سنتي آب وخاك
- شناخت مشكلات موجود در زمينه روس هاي سنتي آب وخاك