سددز
سد دز بلندترین سد ایران و در زمان ساخت نیز مرتفع ترین سد مخزنی در خاورمیانه بوده است. این سد از نوع بتنی دو قوسی بوده و بر روی رودخانه دز در استان خوزستان، جنوب غربی ایران ساخته شده است. محل سد در 25 کیلومتری شمال شهرستان دزفول قرار دارد. رودخانه دز که از ارتفاعات غربی زاگرس (کوههای بختیاری) سرچشمه می گیرد از نظر میزان آبدهی دومین رودخانه ایران محسوب می شود و در 45 کیلومتری شمال اهواز به رودخانه کارون می پیوندد. این سد 125000 هکتار از اراضی پایین دست را آبیاری می کند و نیروگاه آن دارای قدرت نصب 520 مگا وات می باشد. از دیگر اهداف این سد کنترل سیلاب های بالادست آن می باشد.
سد از نوع بتنی دوقوسی می باشد که ارتفاع آن از پی 203 متر از کف رودخانه 190 متر است. عرض بدنه در پی 27 متر و در تاج 5/4 متر، طول تاج 212 متر و رقوم تاج سد 354 متر از سطح دریا می باشد. حداکثر تراز بهره برداری سد، در رقوم 350 متر از سطح دریا طراحی شده بود که از سال 69 به این سو ، به منظور بهینه سازی بهره برداری، تا رقوم 352 متر از سطح دریا افزایش یافته است. سطح دریاچه در این رقوم به 65 کیلومتر مربع می رسد. حداقل تراز بهره برداری از مخزن 310 متر و رقوم آستانه سرریزها 335 متر از سطح دریا است. دهانه آبگیر نیروگاه در رقوم 275 متر از سطح دریا نصب شده و دبی طراحی نیروگاه 348 متر مکعب بر ثانیه است.
زمین شناسی
سد و سازه های آن بر روی سنگهایی از جنس کنگلومرا ساخته شده اند که حدود 600 متر ضخامت دارد و فاقد هر گونه، ترک، درز و شکاف است و فقط در برخی از قسمتها، نیاز به تزریق سیمان بود.
مشخصات سازه های جنبی
سازه های جنبی سد دز دارای مشخصات زیر می باشد:
سرریز : در تکیه گاه چپ دو سرریز تونلی به طول 400 متر مجهز به دریچه های قطاعی با ابعاد 5/10×15 متر احداث شده است. سیلاب طراحی 10000 متر مکعب بر ثانیه و حداکثر ظرفیت تخلیه از سرریزها 6000 متر مکعب بر ثانیه است.
دریچه های آبیاری: در رقوم 222 متر از سطح دریا در بدنه سد سه مجرای دریچه دار به منظور تامین آی کشاورزی در شرایط عدم کفاف خروجی از توربین ها و یا توقف کار نیورگاه و همچنین تخلیه رسوبات ورودی به مخزن تعبیه شده است. حداکثر ظرفیت تخلیه این دریچه ها که به شیرهای مخروطی با قطر 5/1 متر مجهزند در شرایط گشودگی کامل 235 متر مکعب بر ثانیه است.